Our Blogs

Breastfeeding Awarness

August 1, 2019


Why breastfeeding awarness is important?

Hello ladies and gentlemen……… we all know due to urbanisation and hectic life we tend to use shortcuts and easy ways to live life but these easy short cuts if taken related to health will surely shorten your life too.

Nowadays mothers and fathers are working.Most of the families are nuclear families due to this child’s health is mostly at stake. People do not follow traditional food and feeding practices which leads to health issues.

When it comes to breast feeding awarness, mothers mostly prefer starting formula feeds or lactogen powders for their child and avoid breastfeeding. Many times due to these practices child gets prone to various diseases and immune system surely gets hampered.

Many times mothers develop breast milk very late or some times do not develop breastmilk which fullfills childs hunger. Problem of not developing enough breastmilk have many causes.

Due to various myths like breastfeeding creates sagging of breasts or makes them unattractive causes a big problem for both mother and child.It also affect their health but with that affects their bonding too.

Breastfeeding also contributes to maternal health immediately after the delivery because it helps reduce the risk of post-partum haemorrhage. In the short term breastfeeding delays the return to fertility and in the long term, it reduces type 2 diabetes and breast, uterine and ovarian cancer. Studies have also found an association between early cessation of breastfeeding and post natal depression in mothers.

Mixed feeding, or giving other liquids and/or foods together with breast milk to infants under 6 months of age, is widespread in many countries. This practice poses risks to an infant’s health because it can increase the chance of their getting diarrhea and other infectious diseases. Mixed feeding, especially giving water or other liquids, can also causes the supply of breast milk to decrease as the baby sucks less at the breast. Babies do not need liquids other than breastmilk not even water, in the first 6 months as breastmilk contains all the water a baby needs, even in very hot climates.

So encouraging mothers for “BREASTFEEDING” is necessary. Fathers should surely support mother and child and families should encourage breastfeeding.

Dr Prachi Ghode

BAMS, Clinical Nutritionist.

Lifestyle Management Consultant.

Certified Yoga Trainer.

“Indian style of serving food”.

June 25, 2019


India is basically known as country of various religions,caste,creeds and customs. And also known as land of “AYURVEDA”.

Today I will be brushing your knowledge of serving food in Indian (AYURVEDIC) style. Do not forget “Serving food is also a science in itself. Your skill of serving food will not only adjust the taste,but also quantity of the food you eat.

Our ancestors never had diabetes or obesity and this could be the one reason.

So while serving food in India we have diet rich in everything carbs,proteins, fats. It is a platter of everything you want to have. The main style of eating food is by sitting down folding your legs. A normal Indian plate is served in the following way in the round plate or banana leaf.

  • Mid portion of the plate : It is served with main food types like rice,roti,bhaakri. Because these are the main food types.

  • Right side of the plate :It includes vegetables (bhaaji), or any non veg item which is eaten in large amount. It is basically served on right because most of the people eat with their right hand.
  • Left side of the plate : It includes dal or any type of curry (liquid form food items) along with salad, pickles,raita, which are taste enhancer and are suppose to be eaten in a very small amount. So basically they are served on left side.

  • Upper side of the plate : It includes lemon,salt so that it should be used in a very minimal amount.

  • Lower side (mid ) portion of plate : It includes sweet delicacies or curd.

  • So this is the Indian style of serving any plate (thaali). This technique does not only makes your plate attractive but you also eat in a sensible manner. Without eating in a wrong way.

    Key note – Manage your servings according to your need.

    ( Following blog belongs to Dr Prachi Ghode changing the matter in the blog or changing the author’s name will be considered illegal.)

    Dr Prachi Ghode – Madage

    BAMS ,

    Masters in Nutrition and Dietitics.

    #indiandietconsultant

    8600000987.

    Ayurvedic Summer Drink -2


    Summer Drink……

    Recipe -2 “Raw Mango Drink”

    Ingredients

    Raw Totapuri Mango -1.

    Sugar (according to taste).

    Water – Five to 6 glasses.

    Bhimsen Camphor (half pinch).

    Pepper (Half pinch). Serves- 6 to 7 people.

    Recipe –

    1. Boil the raw mango properly.
    2. After 15 min leave it to cool down.
    3. Then remove all the fleshy part into the mixture and mix it well in fine consistency.
    4. Take 6 to 7 glasses of water in glass bowl and put all the raw mango pulp in it.
    5. Add sugar according to your taste.
    6. Add bhimsen camphor half pinch.
    7. Add pepper half pinch.
    8. Stir it well till sugar dissolves.
    9. Serve it with your choice of garnishing material.

    Use –

    Gives instant energy.

    Makes you feel full.

    Dr Prachi Ghode – Madage

    – “Ayurvedic Physician”

    - Indian Diet Consultant.

    – Yoga Coach.

    – Ayurvedic Beauty Consultant

    AYURVEDIC SUMMER DRINK

    March 14, 2019




    Bush plum (करवंद)

    Ingredients : साहित्य

    1. Bush plum fruits (करवंद )
    2. Cloves powder (लवंग)
    3. Ginger juice. (आले)
    4. Sugar (साखर )
    5. Water (पाणी )
    6. Ice (बर्फ )

    Recipe – कृती

    1)Take 10 -15 bush plum fruits (Karvanda) and wash them properly. Try to remove white milky liquid from it.
    दहा ते पंधरा करवंद घ्यावीत त्यांना चांगले धुऊन घ्यावे.त्यातला चीक काढावा.

    2)Smash them properly and strain the juice from it.
    गाळणीत कुस्करून घ्यावे व ज्यूस काढावा.

    3)Put 1 glass of water and stir.
    वरील काढलेल्या ज्यूसमध्ये एक ग्लास पाणी टाकावे

    4)Put sugar according to your taste.
    चवीनुसार साखर टाकावी

    5)Add pinch of cloves powder.
    चिमूटभर लवंग पावडर टाकावी

    6)Half table spoon of ginger juice.
    अर्धा चमचा आल्याचा रस टाकावा

    7)Put 3 ice cubes.
    तीन बर्फाचे तुकडे टाकावेत.

    8)Stir well, and your juice is ready.
    सगळं मिश्रण एकत्रित नीट ढवळावे.

    P.S – You can remove seeds and use fleshy part for the juice.
    तुम्ही बिया काढून मांसल भाग सुद्धा ज्यूस मध्ये वापरू शकता.

    Health Benefits –
    आरोग्यासाठी लाभदायक –

    * Rich in Vit A & C.
    व्हिटॅमिन ए आणि सी मध्ये उत्तम.

    * Helpfull for Vata dosh.
    वात दोषात उपयोगी.

    Consume in adequate quantity.
    अति प्रमाणात सेवन करू नये .

    If you like this post please do not change any content of the post and share it with the writers name and details.

    ( लेख आवडल्यास मूळ लेखात फेरफार न करता तसेच लेखिकेच्या नाव व इतर माहितीसह पोस्ट अथवा शेअर करावा.)

    डॉ प्राची घोडे – मदगे
    BAMS
    Masters in Nutrition & Dietitics.
    Diploma in Yoga.
    Certified Cosmetologist.

    पाणी अमृततुल्य

    March 5, 2019


    आजकाल खूप लोकांना कधीही केव्हाही खूप पाणी प्यायची सवय आहे.कित्येक लोक तर सकाळी उठल्या उठल्या दोन ग्लास ते दोन लिटर पर्यंत पाणी पितात.
    बापरे …
    पण तुम्हाला असं नाही वाटत का
    ,की पाणी अति पिण्यापेक्षा गरजेपुरतं किंवा तहान लागेल एवढंच प्याव?कारण पाण्याचा अति सेवनामुळे सुद्धा व्याधी होतो.
    कोणत्याही गोष्टीचा अतिरेक केल्यास त्याचा अपायच होतो.

    करीना कपूरच्या एका पिक्चरमध्ये ती म्हणते ना “पानी की प्यास कोई नहीं बुझा सकता”.हे खरंच आहे,कारण कितीही कोल्ड्रिंग,सोडा, चहा, कॉफी,सरबत प्यायल्यानंतर सुद्धा तहान पाण्याशिवाय भागत नाही .

    तर आज आपण आयुर्वेदानुसार पाणी किती प्यावे कधी प्यावे आणि कसे प्यावे याबद्दल पाहणार आहोत.

    पाणी म्हणलं तर तसे अमृतच. पाणी प्यायल्यानंतर छान वाटत,तर-तरी येते तृप्त वाटत,मन प्रसन्न होतं .असे पाण्याचे अनेक गुण आहेत.

    पाणी कधी प्यावे व कधी पिऊ नये असे अनेक नियम आहेत. पाणी नीट प्यायल्यास त्याचा उपयोग औषधाप्रमाणे होतो आणि नीट काळजी न विचार करता प्यायल्यास विषाप्रमाणे होतो.

    – सकाळी उठल्या उठल्या तहान भागेल एवढच पाणी प्यावे.
    – पाण्याचे अतिसेवन केल्यामुळे भूक मंदावते,कित्येक वेळेला अंगावर सूज सुद्धा दिसते.
    – घोटभर जेवणाच्या मध्ये पाणी प्यायल्यास जेवणाचे उत्तम पचन होते,जीभ स्वच्छ होऊन दुसऱ्यांदा जे अन्न घेतो त्याची उत्तम चव सुद्धा कळते,लाळ जेवणाबरोबर पूर्णपणे मिसळते.
    – जेवणाच्या आधी किंवा नंतर अति पाण्याचं सेवन करू नय.जेवणाच्या नंतर अति पाणी प्यायल्यास अपचन होते,काही लोकांमध्ये स्थौल्य सुद्धा दिसते .
    – पण हेच पाणी जेवण झाल्यानंतर म्हणजेच जेवणाच्या थोड्या वेळाने प्यायल्यास उत्तम कार्य करते पण गरज भागेल एवढच,अतिप्रमाणात नाही.

    – ग्रीष्म ऋतू म्हणजेच उन्हाळा व शरद ऋतू म्हणजेच सप्टेंबरचा शेवट, ऑक्टोंबर आणि नोव्हेंबर सुरू होताना या महिन्यात पाणी अधिक अधिक प्यावे व इतर महिन्यांमध्ये तहान भागेल एवढच प्यावे करण इतर वेळी कफ वाढण्याची शक्यता असते.
    – एखादी व्यक्ती अन्नाशिवाय राहू शकते पण पाण्याशिवाय कधीच राहू शकत नाही.
    – खूप भूक लागलेली असताना पाणी पिऊ नये.
    – आणि खूप तहान लागलेली असताना जेऊ नये कारण असे केल्यास उपाय न होता अपाय होतो.

    – पूर्वीच्या काळी पाण्याचे गुण हे विविध नद्यांच्या नुसार ठरवले जात असत उदाहरण यमुना नदीचे पाणी हे पित्तप्रकोप आणि उष्णता वाढवणारे असायचे.आणि नर्मदेचं पाणी हे खूप हलके प्रकारे पचायचं थंड,आणि व्याधींना बरं करायचं.

    – पाण्याचा उल्लेख आला आहे तर नारळ पाणी कसं काय विसरून चालेल .नारळ पाणी चवीला तसं गोड पचायला अगदी हलकं लवकर तहान भागवणारं, बळ प्राप्त करून देणार.
    – कोवळ्या नारळाचं पाणी हे पचायला हलकं तसेच पिकलेल्या नारळाचं पाणी पचायला जड आहे.नारळाचं पाणी हे कधीच जेवणाच्या आधी पिऊ नये.

    -सर्दी असताना, वात वाढला असताना, उचकी लागल्यानंतर , पोट पूर्ण भरलेले असताना थंड पाणी पिऊ नये.
    – उकळून थंड केलेले पाणी हे नेहमी चांगलेच. याने संडासला साफ होते.
    – गरम पाणी (अति गरम नाही) याने भूक चांगली लागते, ज्यांना गॅसेस होतात त्यांच्यासाठी उत्तम,भूक चांगली लागते,पचन उत्तम होते .

    – पावसाळ्यात नेहमी पाणी उकळून मग थंड करून प्यावे.आणि थंडीत थोडेसे गरम पाणी प्यावे.
    – रात्री गरम केलेले पाणी हे रात्रीच प्यावे किंवा दिवसा गरम केलेले पाणी हे दिवसाच प्यावे.

    अस हे पाणी जीवन आहे.

    डॉ प्राची घोडे – मदगे
    BAMS
    Masters in Nutrition & Dietitics.
    Diploma in Yoga.
    Certified Cosmetologist.
    Miss Pune 2nd Runners Up.
    Mrs India Universe Finalist.

    Om…..Aum….. chanting and meditation.

    March 4, 2019




    आजकाल खूप लोकांना कधीही केव्हाही खूप पाणी प्यायची सवय आहे.कित्येक लोक तर सकाळी उठल्या उठल्या दोन ग्लास ते दोन लिटर पर्यंत पाणी पितात.
    बापरे …
    पण तुम्हाला असं नाही वाटत का
    ,की पाणी अति पिण्यापेक्षा गरजेपुरतं किंवा तहान लागेल एवढंच प्याव?कारण पाण्याचा अति सेवनामुळे सुद्धा व्याधी होतो.
    कोणत्याही गोष्टीचा अतिरेक केल्यास त्याचा अपायच होतो.

    करीना कपूरच्या एका पिक्चरमध्ये ती म्हणते ना “पानी की प्यास कोई नहीं बुझा सकता”.हे खरंच आहे,कारण कितीही कोल्ड्रिंग,सोडा, चहा, कॉफी,सरबत प्यायल्यानंतर सुद्धा तहान पाण्याशिवाय भागत नाही .

    तर आज आपण आयुर्वेदानुसार पाणी किती प्यावे कधी प्यावे आणि कसे प्यावे याबद्दल पाहणार आहोत.

    पाणी म्हणलं तर तसे अमृतच. पाणी प्यायल्यानंतर छान वाटत,तर-तरी येते तृप्त वाटत,मन प्रसन्न होतं .असे पाण्याचे अनेक गुण आहेत.

    पाणी कधी प्यावे व कधी पिऊ नये असे अनेक नियम आहेत. पाणी नीट प्यायल्यास त्याचा उपयोग औषधाप्रमाणे होतो आणि नीट काळजी न विचार करता प्यायल्यास विषाप्रमाणे होतो.

    – सकाळी उठल्या उठल्या तहान भागेल एवढच पाणी प्यावे.
    – पाण्याचे अतिसेवन केल्यामुळे भूक मंदावते,कित्येक वेळेला अंगावर सूज सुद्धा दिसते.
    – घोटभर जेवणाच्या मध्ये पाणी प्यायल्यास जेवणाचे उत्तम पचन होते,जीभ स्वच्छ होऊन दुसऱ्यांदा जे अन्न घेतो त्याची उत्तम चव सुद्धा कळते,लाळ जेवणाबरोबर पूर्णपणे मिसळते.
    – जेवणाच्या आधी किंवा नंतर अति पाण्याचं सेवन करू नय.जेवणाच्या नंतर अति पाणी प्यायल्यास अपचन होते,काही लोकांमध्ये स्थौल्य सुद्धा दिसते .
    – पण हेच पाणी जेवण झाल्यानंतर म्हणजेच जेवणाच्या थोड्या वेळाने प्यायल्यास उत्तम कार्य करते पण गरज भागेल एवढच,अतिप्रमाणात नाही.

    – ग्रीष्म ऋतू म्हणजेच उन्हाळा व शरद ऋतू म्हणजेच सप्टेंबरचा शेवट, ऑक्टोंबर आणि नोव्हेंबर सुरू होताना या महिन्यात पाणी अधिक अधिक प्यावे व इतर महिन्यांमध्ये तहान भागेल एवढच प्यावे करण इतर वेळी कफ वाढण्याची शक्यता असते.
    – एखादी व्यक्ती अन्नाशिवाय राहू शकते पण पाण्याशिवाय कधीच राहू शकत नाही.
    – खूप भूक लागलेली असताना पाणी पिऊ नये.
    – आणि खूप तहान लागलेली असताना जेऊ नये कारण असे केल्यास उपाय न होता अपाय होतो.

    – पूर्वीच्या काळी पाण्याचे गुण हे विविध नद्यांच्या नुसार ठरवले जात असत उदाहरण यमुना नदीचे पाणी हे पित्तप्रकोप आणि उष्णता वाढवणारे असायचे.आणि नर्मदेचं पाणी हे खूप हलके प्रकारे पचायचं थंड,आणि व्याधींना बरं करायचं.

    – पाण्याचा उल्लेख आला आहे तर नारळ पाणी कसं काय विसरून चालेल .नारळ पाणी चवीला तसं गोड पचायला अगदी हलकं लवकर तहान भागवणारं, बळ प्राप्त करून देणार.
    – कोवळ्या नारळाचं पाणी हे पचायला हलकं तसेच पिकलेल्या नारळाचं पाणी पचायला जड आहे.नारळाचं पाणी हे कधीच जेवणाच्या आधी पिऊ नये.

    -सर्दी असताना, वात वाढला असताना, उचकी लागल्यानंतर , पोट पूर्ण भरलेले असताना थंड पाणी पिऊ नये.
    – उकळून थंड केलेले पाणी हे नेहमी चांगलेच. याने संडासला साफ होते.
    – गरम पाणी (अति गरम नाही) याने भूक चांगली लागते, ज्यांना गॅसेस होतात त्यांच्यासाठी उत्तम,भूक चांगली लागते,पचन उत्तम होते .

    – पावसाळ्यात नेहमी पाणी उकळून मग थंड करून प्यावे.आणि थंडीत थोडेसे गरम पाणी प्यावे.
    – रात्री गरम केलेले पाणी हे रात्रीच प्यावे किंवा दिवसा गरम केलेले पाणी हे दिवसाच प्यावे.

    अस हे पाणी जीवन आहे.

    डॉ प्राची घोडे – मदगे
    BAMS
    Masters in Nutrition & Dietitics.
    Diploma in Yoga.
    Certified Cosmetologist.
    Miss Pune 2nd Runners Up.
    Mrs India Universe Finalist.

    Mahashivraatri Fasting (Vrat,Upwas)

    March 5, 2019












    6) Rajgira laddo or chikki will be your energy booster again taken in one or two servings because 25gm can have 100kcal.

    If you belong to catogery where you can have bhagar then “Bhagar thalipeeth” (bread) is your mid day lunch.

    8)Adding panchamrut as a “PRASAD ” during your pooja will obviously beneficial.

    Panchamrut Recipe :

    Ingredients for 3 Servings
    2 tablespoon yoghurt (curd)
    1 teaspoon ghee
    1/2 cup milk
    1/2 tablespoon powdered sugar
    1/2 teaspoon honey

    basil leaf for garnishing.

    STEP 1
    To prepare this yummy prasad, add yogurt, milk, honey, powdered sugar, and ghee in a large bowl. Mix all the ingredients.

    STEP 2
    Garnish with washed tulsi or basil leaves, and serve immediately.

    Note – DO NOT TAKE GHEE AND HONEY IN SAME QUANTITY. Try changing its quantity like if 1tsp ghee then half tsp honey or vice versa.

    This is my dose for today…

    Sayonaara…😍.

    Dr Prachi Ghode – Madage
    Masters In Nutrition & Dietitics.
    Diploma in Yoga.
    Certified Cosmetologist.

    #mahashivraatri

    Haldi Kumkum…


    Haldi Kumkum ceremony, is a social gathering in India in which married women exchange haldi (turmeric) and kumkum (vermilion powder) and a small gift called as “VAAN” in maharashtra , as a symbol of their married status and wishing for their husbands’ long lives. This ceremony has different importance according to Indian Calender and mostly occasions.

    We celebrated “Sankrant Haldi Kunkum”. Married women invite friends, relatives and new acquaintances to meet in an atmosphere of merriment and fun. On such occasions, the hostess distributes bangles, sweets, small novelties, flowers, betel leaves and nuts as well as coconuts.

    Makar sankranti haldi kunkum speciality is Tilgul or Tilgul Laddo or various sweet recipes made from til that is sesame and gul that is jaggery. The snacks include Kairiche Panhe (raw mango juice) and Vatli Dal.

    But as indian traditions had modern aspects traditional snacks got modernised and replaced with “Samosa and other eatables.

    Vaan gifts nowadays are in many varities so my “Vaan” for this year were “Dr Prachi’s HAND CRAFTED SOAPS” with 3 different fragnances such as

    1)Aloevera and neem soap.
    2)Cool mint soap.
    3)Saffron Delight Soap.
    tadaaaaa😊🤘

    Fermented food & Ayurved with modern perspective. Part -1

    December 26, 2018


    Starting with modern perspective.

    Till the time i entered into my in laws house fermented food was their most favourite breakfast.My husband is the biggest dosa lover.

    From regularly eating idlis dosas a appaee etc and etc.Their breakfast time was mostly filled with fermented food.

    And this is surely “Haar ghar ki kahaani” i mean story of every house.

    Now your question will be so what? What is so harmful in fermented food?

    It has so many health benefits many of them recommend it.My doctor never told me to stop eating fermented food.

    So here the story begins.

    I agree that nutritional effect of fermented food or benefits of it are there. But again when and how and at what quantity and having how many times should be checked.

    Our ancestors,the hunters and gatherers were aware of food spoilage and food borne disease.Without any perception of causative agent they used ice and fire to preserve food and make them safe.

    As agriculture and animal husbandry was adopted preservation of food became important for preservation and supply around the year. These preservation method included drying,cooking,smoking,salting,fermentation was one of them.

    Fermentation with fruits,grains and milk were done mainly. However one cannot be sure whether the society at that time was aware of diseases transmitted through food.

    Fermentation means process in which raw material is converted into fermented foods by growth and metabolic activities of desirable micro-organism.

    Micro-organism utilize components present in raw material as “Substrate” to generate energy & cellular components to increase their population and produce many usable by products named as “End products” that are excreted by them.

    Unused components of raw food + Microbial byproducts (Constitute together) = Fermentation of food. Raw material can be any milk,meat,grains,fruits,vegetables

    Indus Valley,Egypt developed exceptional skills of production of fermented food.The process not only produced new foods but also helped preserve the excess raw material.

    There are many types of fermentation but we will mainly speak about. 1)Natural Fermentation or 2)Cultured fermentation.

    Natural Fermentation -It is desirable microbial population naturally present in raw material or some products containing the desirable microbes from previous fermentation named as “Back slopping”.

    Eg -This process in india is used while setting home made curd. Or in the process of making paneer. And then the fermentation condition are set in order to have desirable growth type and to prevent from getting spoilt.

    2)Pure Cultured fermentation -In this process when required for the fermentation of specific food the microbial species associated with fermentation are grown in large volume in laboratory and then added to the raw material in very high number.and then fermentation conditions are set . Eg- Bread ,choclates etc are made using these products.

    Later it is observed that Fermented foods and beverages prepared from fruits,vegetables,fish and meat were more shelf table than the raw material from which they were produced.

    It is observed that over a restricted pH ranges many microorganism in food can grow but at low pH ranges many of them die. Once this was recognized many organic acids were used as food additives. These organic acids included

    1)Citric acid from citrus fruits.

    2)Benzoic acid in 3)cranberries.

    sorbic acid in rowan berries.

    Next blogpost will continue with how according to ayurved fermentation process occur and what are the effects after consumption.

    Healthy child tips….

    August 10, 2018








    The early years are when you give your child a foundation for establishing a proper diet. If kids learn about the importance of eating healthy early in their lives, they will not have to relearn as an adult.”

    When it comes to pediatric nutrition tips to be followed are.

    1)Tip no-1

    Manage their daily meals properly this is what will make their building strong and healthy with proper foundation. Mommy and daddys plan plan plan. Planning it prior is imp.Make charts for you as well as your baby.

    2) Tip No- 2

    If your child is obese take care of his eating pattern. Keep in mind that restricting his food will restrict his growth.Taking care of the right eating pattern is important.

    3) Say no to packed food.Yes they have a lot of preservatives and unhealthy junk.Juices or whatever it is make it fresh.

    4) *Do not restrict them from playing outdoor games. Food or proper nutriton + exercise= Healthy child.

    *You playing along with your kid will be your best cardio.

    5) Teach them to eat healthy. Eating right should start from their house.Basically it should start from you.

    Most imp teach your child to prepare his/her meal. Cutting his own fruit or making easy recipes will make a difference.

    Signing off for today

    संकष्टी चतुर्थी महत्त्व…

    August 1, 2018



    तुम्हाला कधी प्रश्न पडला?
    की संकष्टी चतुर्थी चतुर्थीलाच का येते? म्हणजेच चौथ्या दिवशी का येते?
    पंचमी किंवा सप्तमीला का नाही येत?

    उत्तर – उत्तर अस आहे की, प्रत्येक चंद्र मासात दोन चतुर्थी असतात .
    एक पौर्णिमेनंतर म्हणजेच कृष्ण पक्षात असते, ती संकष्टी चतुर्थी आणि जी शुक्ल पक्षात असते, ती विनायक चतुर्थी.
    मंगळवारी जी चतुर्थी असते, तिलाच अंगारकी चतुर्थी असं म्हणतात.

    चंद्राच्या उदयावर, म्हणजेच चंद्रावर संकष्टी अवलंबून असते.
    म्हणजेच पौर्णिमेनंतर चतुर्थीला, म्हणजेच चार दिवसांनी संकष्टी असते .
    काही वेळेला संकष्टी ही तृतीयेला येते, जशी या महिन्यात आली .
    कारण प्रत्येक शहराची भौगोलिक स्थिती वेगळी असते.
    त्या भौगोलिक स्थितीनुसार आणि वेळेनुसार चंद्रोदय ठरतो व संकष्टी ठरते.
    त्यामुळे कधी कधी संकष्टी तृतीयेला असते, तर कधी चतुर्थीला.

    संकष्टीचा उपवास खूप कडक आणि नीट करावा असे सांगितले आहे.

    उपवासाला वनस्पती फळं किंवा कंदमुळं एवढच खाऊ शकतो असं वर्णन आहे.
    बटाटा साबुदाणा इत्यादी तत्सम पदार्थ खाण्यास सांगितले नाही, कारण त्याचं कुठे वर्णनच नाही.
    कारण बटाटा हा सोळाव्या शतकात पेरू या देशात उदयास आला.
    याचं विस्तृत वर्णन आपण पुढील लेखात पाहूच .

    पण मग तो आपल्या भारतीय उपवासाला तेही वैदिक उपवासाला चालतो कसा ?

    डॉ.प्राची घोडे-मदगे
    BAMS
    Masters in clinical nutrition and Dietetics
    आयुर्वेदिक आहारतज्ज्ञ

    योगिक डाएट…

    August 1, 2018



    योगी जे खातात त्याला योगिक डाएट असं म्हणतात,यांनी शरीराला मनाला व बुद्धीला शांती मिळते.
    याच्या नियमित सेवनाने आहाराचे पचन वाढते, श्वासोश्वास उत्तम राहतो व हार्मोन्स नीट राहतात.

    डाएटचे योगामध्ये महत्त्व:
    – मांसाहार निषिद्ध आहे.
    – आपण किती खातो केव्हा खातो आणि कस खातो याचं प्रमाण पाहिलं जातं.
    – अति मात्रेत खाणं होत नाही.
    – अन्न हे इंधन आणि औषध म्हणून वापरल जात.

    * योगिक डाएटचे (अन्न) प्रकार
    – सात्त्विक अन्न
    – राजसिक अन्न
    – तामसिक अन्न

    * सात्विक अन्न म्हणजे काय ?
    उत्तर – ज्याची चव गोड आहे,जे अधिक तिखट, अधिक गोड, किंवा अधिक आंबट असं नाही, स्वच्छ आहे, त्वरित ज्याचे पचन होते, नैसर्गिक आहे.
    – याचे सेवनाने शारीरिक क्षमता वाढते.
    – मनाचं सत्त्व टिकते.
    – शारीरिक व मानसिक क्षमता बॅलेन्स्ड राहते.
    – उदाहरण : मध, फळे, पालेभाज्या, कडधान्य, दूध, ज्वारी, बाजरी, गूळ, इत्यादी.

    * र‍ाजसिक आहार :
    – मध्यम दर्जाचे .
    – शरीराला घातक.
    – तळलेले अति शिजवलेले पदार्थ, खूप तिखट, खूप गरम किंवा, खूप कडू इत्यादी प्रकारचे पदार्थ.
    राजसिक अन्न हे अतिश्रम करणाऱ्या लोकांसाठी आहे.

    * तामसिक आहार
    – घातक आहार.
    – निकृष्ट दर्जाचे.
    – शिळे अन्न
    – पॅक्ड पदार्थ
    – कोका कोला इत्यादी सारखे पदार्थ.
    उदाहरण- दारू, कांदा, शिळे, अति शिजवलेले पदार्थ इत्यादी.

    योगिक डायटचे नियम:

    १) आपण जे अन्न खातो त्याचा आदर करावा.
    – ज्याचे स्वप्न व अवस्था युक्त आहे.
    – अन्न खायच्या सवयींवर -बंधन घालावे व दिनचर्येवर लक्ष ठेवावे.

    २) वेळेचे महत्त्व :
    – आहार हा वेळेनुसार घ्यावा .
    – योगा करणाऱ्या व्यक्तीने तो तीन वेळा आहार घ्यावा.
    – व्यायाम न करणाऱ्या व्यक्तीने फक्त दोनदाच घ्यावा
    – पाचन क्षमता उत्तम राहते व अन्नाचे पचन नीट होते .
    – या वेळा पाळल्याने अपचन होत नाही.

    ३) प्रकृती, वय, अवस्थेनुसार, आहार घ्यावा : 
    – लहान मुलांना त्यांचं वजन पाहून आहार द्यावा. जो आहार मोठे खातात तोच आहार त्यांना देणं टाळा व त्यांच्या वजनानुसार, शक्तीनुसार द्यावा.
    – तरुण व्यक्तीने शरीराच्या हालचालीनुसार आहार घ्यावा.
    – अधिक व्यायाम असेल तर उत्तम आहार घ्यावा आणि जर कमी व्यायाम असेल किंवा कमी हालचाल असेल त्यानुसार आहार घ्यावा.

    ४) अति अग्नी संस्कार केलेला आहार टाळावा.
    – अति तळलेले किंवा उकडलेला आहार टाळावा .
    – याने अन्नातील पोषक घटक उडून जातात त्यात अति संस्कारित केल्यामुळे निघून जातात.

    ५) सप्त धातू पोषक आहार:
    – रस (fluid )
    – रक्त (blood )
    – मांस(muscle tissue )
    – मेद (adipose tissue)
    – अस्थी (bones )
    – मज्जा (bone marrow )
    – शुक्र (generative tissue )
    इत्यादी सप्तधातू आहेत या सर्वांच पोषण करण्याकरिता विविध अन्नघटक घेतले पाहिजे.

    ६) विरुद्ध अन्न.
    विरुद्ध रस अन्न पदार्थ एकत्र मिक्स करून खाणे.
    उदाहरण- मासे आणि दूध.
    (मासे उष्ण असतात आणि दूध थंड असतं ते खाल तर शरीरावर विसर्प किंवा त्वचेचे रोग संभवतात ).
    – मटण आणि दही एकत्र खाणं.
    – फळं आणि दूध एकत्र
    – मद्य आणि तूप समप्रमाणात खाऊ नये त्याचा उपयोग विष म्हणून होतो.

    ६) जेवणानंतर पोटाचा चार भागांत की अर्धा भाग अन्न असावे, तिसरा भाग हा पाण्याने भरावा आणि चौथा भाग रिकामा ठेवावा म्हणजेच पूर्ण अन्न खाऊ नये.
    – अन्न पचन उत्तम व्हावा म्हणून थोडी जागा शिल्लक ठेवावी याने जे काही वायू होतात त्यांना एकत्र फिरण्यासाठी जागा मिळते.

    ७) भोजन विधी :
    – नहमी उष्ण जेवण जेवावे म्हणजेच गरम अन्न खावं. सकाळी केले रात्री खाऊ नये जेवण बनवण्याच्या एक दोन ते तीन तासांमध्ये अन्न ग्रहण करावे.
    – स्निग्धा आहार घ्यावा तो कोरडा नसावा, अन्न जेवताना तुपाचं प्रमाण असाव तुपाने संडास साफ होते.
    – मात्रेत अन्न ग्रहण करावे खूप जेवल्यास पोट जड होते व त्रास होतो.
    – खूप पटापट जेवण करू नये.
    – खूप सावकाश जेवण करू नये.
    – मधुर म्हणजेच गोड रसाचे सेवन अधि करावे व त्यानंतर मधूर,आम्ल आंबट , लवण कटू टिकत कशा अशा स्वरूपात.
    हे सर्व जर नियमित केल्यास मनुष्याचा जे काही आयुष्य किंवा जीवनमान आहे ते निरोगी व उत्साही राहते.

    “स्वास्थ्य लक्षण”
    ज्याचे त्रिदोष म्हणजे वात, पित्त, कफ संतुलित आहेत.
    – ज्याचा पाचक अग्नि उत्तम आहे.
    – ज्याला वेळेवर भूक लागते व अन्नाचे पचन उत्तम होते.
    – ज्याचे सर्व धातू म्हणजेच रस -रक्त -मांस इत्यादी धातू उत्तम आहेत.
    असा पुरुष अथवा स्त्री स्वास्थ्य होय.

    डॉ.प्राची घोडे-मदगे
    BAMS
    Masters in clinical nutrition and Dietetics.
    आयुर्वेदिक आहारतज्ज्ञ